Ngày 25/8/2026, tại Hà Nội, Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam phối hợp với Hiệp hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế (IFRC) tổ chức Tập huấn chia sẻ kết quả Dự án “Hỗ trợ tài chính dựa vào dự báo cho nắng nóng” (Forecast-based Financing – FbF). Tham gia chương trình, GS.TS Lê Quang Cảnh – Viện trưởng Viện Phát triển bền vững, Đại học Kinh tế Quốc dân – đã chia sẻ kết quả nghiên cứu và một số khuyến nghị liên quan đến an sinh xã hội thích ứng cho người lao động tiếp xúc với nắng nóng gay gắt tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.

Chương trình là dịp để các cơ quan, tổ chức, chuyên gia và các bên liên quan cùng nhìn lại quá trình triển khai Dự án, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời thảo luận các giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện cách tiếp cận dự báo – chuẩn bị – hành động sớm trước những tác động ngày càng gia tăng của thời tiết cực đoan.

Trong khuôn khổ chương trình, GS.TS Lê Quang Cảnh đã trình bày nghiên cứu với chủ đề “An sinh xã hội thích ứng cho người lao động tiếp xúc với nắng nóng gay gắt tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh”, được thực hiện cùng các cộng sự tại Đại học Kinh tế Quốc dân với sự tài trợ của UNDP Việt Nam.

Nghiên cứu tập trung vào vấn đề bảo đảm an sinh xã hội cho nhóm người lao động phải thường xuyên tiếp xúc với điều kiện nắng nóng gay gắt. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan, nắng nóng không chỉ đặt ra những thách thức đối với sức khỏe mà còn có thể tác động đến điều kiện làm việc, năng suất lao động, thu nhập và đời sống của người lao động.

Từ góc độ nghiên cứu về phát triển bền vững và chính sách, việc tăng cường khả năng thích ứng cho người lao động trước tác động của nắng nóng cần được đặt trong mối liên hệ với các chính sách an sinh xã hội và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây không chỉ là vấn đề ứng phó trong ngắn hạn mà còn đòi hỏi những giải pháp có tính hệ thống, dựa trên dữ liệu và bằng chứng khoa học.

Tại phần trình bày, GS.TS Lê Quang Cảnh chia sẻ một số khuyến nghị thuộc nhóm giải pháp thay đổi cấu trúc và chuyển đổi thể chế, hướng tới nâng cao năng lực thích ứng trong dài hạn.

Trước hết, cần tăng cường sự gắn kết giữa các giải pháp ứng phó với nắng nóng và Kế hoạch thích ứng quốc gia. Việc lồng ghép vấn đề nắng nóng và bảo vệ người lao động trước tác động của nhiệt độ cực đoan vào các chiến lược, kế hoạch thích ứng sẽ góp phần tạo ra cách tiếp cận thống nhất, lâu dài và có khả năng triển khai ở nhiều cấp độ.

Bên cạnh đó, dữ liệu về người lao động ngoài trời được xác định là một nội dung cần tiếp tục được quan tâm. Việc xây dựng và hoàn thiện dữ liệu có ý nghĩa quan trọng trong nhận diện các nhóm có mức độ phơi nhiễm và dễ bị tổn thương cao trước nắng nóng. Đây cũng là cơ sở để các cơ quan quản lý có thể hoạch định chính sách và thiết kế các chương trình hỗ trợ phù hợp hơn với đặc điểm của từng nhóm đối tượng.

Một hướng nghiên cứu quan trọng khác là lượng hóa tác động của nắng nóng. Việc đánh giá đầy đủ tác động của nắng nóng đối với người lao động và nền kinh tế sẽ cung cấp thêm bằng chứng phục vụ quá trình hoạch định chính sách, đồng thời giúp xác định rõ hơn nhu cầu đầu tư cho các giải pháp thích ứng và bảo vệ người lao động.

Những định hướng này cho thấy sự cần thiết phải chuyển từ cách tiếp cận chỉ tập trung vào ứng phó khi rủi ro xảy ra sang chủ động nhận diện rủi ro, chuẩn bị nguồn lực và xây dựng năng lực thích ứng từ trước.

Dự án “Hỗ trợ tài chính dựa vào dự báo cho nắng nóng” được triển khai trong giai đoạn 2022–2026 tại Hà Nội, Hải Phòng và Đà Nẵng, tập trung vào nhóm người làm việc ngoài trời. Trong quá trình thực hiện, Dự án đã triển khai nhiều hoạt động nhằm xây dựng năng lực sẵn sàng tại cộng đồng, bao gồm tập huấn, theo dõi dự báo, chuẩn bị điểm trú tránh nắng, trang thiết bị, vật tư và các hoạt động truyền thông.

Mặc dù kế hoạch hành động sớm chưa được kích hoạt trong giai đoạn 2022–2026 do các điều kiện về ngưỡng và thời gian quy định chưa đồng thời được đáp ứng, việc triển khai dự án vẫn tạo ra những kinh nghiệm thực tiễn quan trọng đối với việc xây dựng cơ chế chủ động ứng phó với nắng nóng.

Từ thực tiễn đó, việc kết hợp thông tin dự báo, dữ liệu về nhóm dễ bị tổn thương và các nghiên cứu lượng hóa tác động có thể tạo nền tảng quan trọng cho quá trình hoàn thiện các chính sách và chương trình thích ứng trong tương lai.

Sự tham gia và chia sẻ của GS.TS Lê Quang Cảnh tại chương trình góp phần đưa góc nhìn nghiên cứu và chính sách vào quá trình trao đổi về hành động sớm ứng phó với nắng nóng tại Việt Nam.

Đồng thời, hoạt động này tiếp tục thể hiện định hướng của Viện Phát triển bền vững, Đại học Kinh tế Quốc dân trong việc thúc đẩy nghiên cứu các vấn đề phát triển gắn với những thách thức mới như biến đổi khí hậu, thay đổi thị trường lao động và an sinh xã hội; tăng cường kết nối giữa nghiên cứu khoa học – bằng chứng thực tiễn – hoạch định chính sách.

Trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng đặt ra nhiều thách thức đối với đời sống và hoạt động kinh tế – xã hội, việc nghiên cứu, lượng hóa tác động và xây dựng các chính sách thích ứng dựa trên bằng chứng sẽ là cơ sở quan trọng để nâng cao khả năng chống chịu của người lao động và cộng đồng, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và bao trùm.

Bài và ảnh: Viện PTBV